Initiatiefvoorstel referendumverordening

LADA heeft een initiatiefvoorstel ingediend voor een raadplegend en een raadgevend referendum en vraagt de raad hiermee in te stemmen. LADA ziet het referendum als vorm van inwonerparticipatie en als verhoging van de democratische legitimiteit van de te nemen besluiten in de raad. In het voorstel staat een lijst met onderwerpen die niet geschikt zijn voor een referendum. Alle andere onderwerpen zijn wel referendabel.

Het voorstel roept bij mij veel vragen op.

  • Bij welke onderwerpen van deze raadsperiode had LADA achteraf gezien een raadplegend referendum willen houden? En waarom?
  • Bij welke onderwerpen had LADA bij de besluitvorming graag door de inwoners geadviseerd willen worden middels een raadgevend referendum?
  • Vindt LADA dat de huidige vertegenwoordigende democratie niet naar behoren functioneert? Of, met andere woorden, dat de raad niet goed genoeg rekening houdt met wat er onder de inwoners leeft?
  • Worden er te vaak verkeerde besluiten genomen in de raad?
  • Indien LADA vindt dat de raad niet goed functioneert, zou het dan niet beter zijn om eerst voor elkaar te krijgen dat dat wél het geval is?
  • Het was altijd al gebruikelijk om inwoners te betrekken bij besluiten over hun directe leefomgeving, door bijvoorbeeld inspraakavonden te organiseren. Dat dit soort dingen nu ook gebeurt is dus niet nieuw. Toch lees ik in het voorstel dat de representatieve democratie zich in Hollands Kroon steeds meer naar een participatiedemocratie ontwikkelt, waarin inwoners op veel manieren betrokken worden bij de voorbereiding op de besluitvorming in de raad. Kan LADA voorbeelden geven van deze kennelijk nieuwe vormen van burgerparticipatie?
  • In het initiatiefvoorstel beslist de raad of een referendumverzoek vanuit de inwoners wordt gehonoreerd. Nadat het referendum is gehouden, neemt de raad een besluit. De individuele raadsleden zijn niet gebonden aan de uitslag van het referendum, want gaat immers niet om een correctief referendum. Dus uiteindelijk is het toch een gewoon politiek raadsbesluit. Denkt LADA dat er met een referendumverordening wat betreft de besluitvorming in de raad iets zal veranderen?

De centrale vraag is volgens mij: willen wij dat inwoners gaan meebepalen op welke wijze en met welke inhoud het beleid van de gemeente Hollands Kroon tot stand komt? Willen wij toe naar een meer participerende democratie, in aanvulling op een vertegenwoordigende democratie? En is het referendum daar dan wel een geschikt middel voor? Wanneer ik, ter vergelijking, terugkijk op het Oekraïnereferendum, krijg ik toch een nare smaak in de mond. Wat hieraan mankeerde, was dat de bevolking uitermate slecht of zelfs bewust onjuist was geïnformeerd over de inhoud van het verdrag en over de consequenties van het voor- of tegenstemmen. Mensen stemden tegen de EU of tegen het zittende kabinet, maar daar ging het referendum niet over. Het was een raadgevend referendum, maar de tegenstemmers hadden dat kennelijk niet goed begrepen en eisten toch dat de regering zich zou houden aan de referendumuitslag. Uiteindelijk leidde het referendum alleen tot hoge kosten en een verdeeld land.
Is LADA niet bang dat het met referenda in Hollands Kroon ook zo zal gaan? Goed geïnformeerd zijn is cruciaal bij een referendum. Veel onderwerpen lenen zich nu eenmaal niet voor een simpel ja of nee.

Wat betreft de kosten: eigenlijk valt dat niet goed in te schatten. De raad bepaalt of er een raadplegend referendum moet komen. Daar kunnen we afspraken over maken, maar wat de inwoners gaan doen kunnen we niet voorspellen. Hoe vaak willen zij een raadgevend referendum houden?
LADA schat dat een referendum ongeveer 70.000 euro gaat kosten, maar wil dat bedrag niet jaarlijks op de begroting zetten. Wat betekent dat? Mag er geen referendum worden gehouden als er geen geld voor op de begroting staat? Hierover geeft de verordening geen duidelijkheid.

Wat gebeurt er als de datum van het referendum komt te vallen in een schoolvakantieperiode? Kan dat? Wat gebeurt er als de datum van het referendum een maand of twee voor een reguliere verkiezingsdatum komt te liggen? Komt er dan een referendum midden in de verkiezingsperiode? Kan een referendum dan worden uitgesteld tot die reguliere verkiezingsdag? Daarover staat niets in de verordening.

LADA wil de democratische legitimiteit van de besluiten in de raad verhogen. Wie kan daar nu tegen zijn? Wat mij dan toch wel verbaast, is dat LADA de andere fracties niet heeft gevraagd met om met hen samen een mooie verordening op te stellen, geheel in lijn met wat er met een referendum wordt beoogd: in gezamenlijkheid tot betere en breed gedragen besluiten te komen.

Deze gezamenlijkheid kan ook worden bereikt in de werkgroep bestuurlijke vernieuwing, die begin dit jaar is opgericht en waarin LADA ook is vertegenwoordigd. De werkgroep gaat onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om inwoners te betrekken bij het beleid. Je zou bijvoorbeeld kunnen denken aan een keuzereferendum, waarbij gekozen kan worden uit een aantal alternatieve opties. Je voorkomt hiermee een simpele ja/nee-vraag en het noopt tot meer nadenken over hoe het ook anders kan. Ook een burgerinitiatief is een mogelijkheid. Dit geeft inwoners de mogelijkheid om onder bepaalde voorwaarden een onderwerp op de agenda van de raad te plaatsen. Zo’n voorstel bestaat uit een door de indieners geformuleerde probleemstelling, een toelichting en een mogelijke oplossing en heeft een groot voordeel: het is kosteloos.

Kortom, er zitten naar mijn idee te veel onduidelijkheden en onvolkomenheden in het voorliggende initiatiefvoorstel om er nu al een besluit over te nemen. Het lijkt mij raadzaam de referendumverordening niet naar de besluitvorming te doen, maar mee te nemen naar de werkgroep bestuurlijke vernieuwing.

Noot achteraf:
Bij de bespreking in de raadsvergadering van 2 mei kwamen er van LADA nauwelijks antwoorden op mijn vragen. Wel verklaarde LADA desgevraagd dat de fractie zich zou houden aan de uitslag van het referendum, ook al gaat het initiatiefvoorstel over een raadgevend, dan wel raadplegend referendum. Op mijn advies om het voorstel niet ter stemming te brengen en het te bespreken in de werkgroep bestuurlijke vernieuwing, ging LADA niet in. Vrijwel de gehele raad stemde vervolgens tegen het voorstel, op PHK en OHK na, waarmee het initiatiefvoorstel voor een raadplegend en een raadgevend referendum werd verworpen.